Druze Tito mi ti se kunemo
  • Godine su prosle pune muka.
  • Ginulo se za slobodu nijemo.
  • Ili s pjesmom umesto jauka,
  • Druze Tito mi ti se kunemo.
  • Veselje se siri na sve strane,
  • sad slobodno po zemlji idemo.
  • Al' velike pamticemo dane,
  • Druze Tito mi ti se kunemo.
  • Praznik s'lazi na ulice
  • u oblake da letimo smjelo.
  • Nase pjesme zli neka se plase.
  • Druze Tito mi ti se kunemo.
racunajte na nas
  • U ime svih nas iz pedeset i neke
  • Za zakletvu Titu ja spev'o sam stih
  • Ne spominjem proslost ni bitke daleke
  • Jer rodjen sam tek posle njih
  • Al zivot pred nama jos bitaka skriva
  • I preti nam preti ko duboki vir
  • Ja znam da nas ceka jos sto ofenziva
  • Jer moramo cuvati mir
  • Racunajte na nas
  • Sumnjaju neki da nosi nas pogresan tok
  • Jer slusamo ploce i sviramo rock
  • Al' negde u nama je bitaka plam
  • I kazem vam sta dobro znam
  • Racunajte na nas
  • U nama je sudbina buducih dana
  • I neki se mozda i plase za nju
  • Kroz vene nam tece krv partizana
  • Racunajte na nas
  • Racunajte na nas
Put u Kumrovec
  • Oživi misao, putevi bježe,
  • Zagorje pjeva: kaj,
  • i srce igra, pjesmu doseže:
  • je li to Gupčev kraj?
  • Sutla vijuga: modra tkanica,
  • zar je to Tahijev dvor?
  • Gle, preko šuma i oranica
  • zamak gleda odozgor.
  • Odmiče cesta, ljepota dana,
  • i jesen sva od svile
  • miriše njiva zaorana
  • i jata ptica krile.
  • "O lijepa naša..." slova sjaju,
  • s kamena stih nas zove,
  • himna se rodila u ovom kraju,
  • da, himna zemlje ove,
  • Jurimo, jurimo, Kumrovec, eno,
  • pred nama kao na dlanu;
  • mašemo rukom uzbuđeno,
  • a riječi ućute, stanu.
  • I onda tišina: ožive slike,
  • stranice pjevaju, zbore,
  • promiču tako dani i bitke
  • kroz naše krvave gore
  • I dok čitamo sa zida slova:
  • "Ovdje se rodio Tito";
  • golub slijeće sa starog krova
  • i kruži ponosito
  • Susjed je vajar iskles'o lik,i kruži ponosito
  • što nas sad gleda blago,
  • slobode naše to je spomenik
  • i sveg što nam je drago.
  • i sveg što nam je drago.
  • Uniđem pod krov, dodirnem rukom.
  • Uniđem kolijevka leži mala,.
  • priprosta zipka s drvenim lukom
  • Maršala odnjihala!
  • I na ognjištu vatra se žari
  • ko simbol misli žive,
  • pucketa tiho i ko da zari
  • juriše i ofanzive.
  • O gori vatro, vječno, žarko
  • kao misao Tita,
  • i svijetli toplo ko sunce jarko
  • i budi uzorita
  • U tvome sjaju nek se rode
  • i nove naše snage,
  • i nek nas i dalje cilju vode
  • i zastave crvene, drage!
bolna lezi omladinka Mara
Nema zapisa.
Izvori informacija
Nema zapisa.
Informacije
  • Za pisanje bloga kao informacije uglavnom koristim objavljene tekstove sa neta ili iz knjiga sa tematikom iz perioda stvaranja JUGOSLAVIJE , Neki tekstovi su obradjeni a neki objavljeni originalno
Blog - kolovoz 2008
subota, kolovoz 30, 2008

SNABDEVANjE logora hranom bilo je jedan od osnovnih preduslova za njegovo funkcionisanje, ali je ovo pitanje, sve do početka 1943. godine, rešavano ad hok i uz puno teškoća".
Isporuke hrane logoru bile su predmet nesporazuma između nemačkih okupacionih faktora u Srbiji, kao i pregovora sa vlastima NDH. Kada su, od sredine jula 1942. godine, u logor počeli da pristižu veliki transporti iz poduhvata na Kozari, u logoru je zavladala glad koja je trajala sve do pred kraj avgusta 1942. godine. Broj dnevnih obroka smanjen je na dva, a odmah zatim hrana se delila samo jednom dnevno, u podne. Za porciju vruće "kafe", čaja ili kutlaču vodnjikavog kupusa, izmučeni, polugoli zatočenici, satima su stajali u stroju pod vrelim letnjim suncem. Izgladnela masa, u kojoj je bilo puno dečaka i staraca, brzo je kopnela, jer glad ni u čemu nije ublažila logorski režim. Naprotiv, baš u to vreme mučenje zatočenika dostizalo je vrhunac, a harale su i razne bolesti.
Glad je unakazila ljude, a njihovim postupcima upravljao je instinkt samoodržanja. Jelo se sve: trava, lišće, žabe, gušteri,
kosti, a izbijale su i tuče zbog otimanja hrane ili zbog otpadaka sa đubrišta.
"Mnogima je bila izgorela i ispucala koža i oni su je ljuštili i jeli" (sećanje Marka Maleševića).
"Dugo trave nije bilo u krugu. Gladni su se rvali za list, travku ili koren, a i dan-danas gledam jednog dečaka kako, na krilu oca, glođe jednu golu kost.
Kada sam se vratio, posle izvesnog vremena, otac je jednom rukom držao mrtvog sina, a drugom glodao istu kost.
Kada je otac umro, gladni su se tukli oko te kosti" (svedočenje dr Dragomira Stevanovića).
Prema sačuvanim prepisima bolesničkih knjiga (protokola) iz logorske bolnice za period od 11. maja do 9. novembra 1942. godine, najveći deo zatočenika umro je sa dijagnozom Inanitio (izgladnjivanje do smrti).
Upisivanjem ove, inače nepostojeće, dijagnoze lekari-zatočenici su želeli da ostave svedočanstvo o tome da su ovi zatočenici, u stvari, ubijeni ili pomrli od gladi, zime i (ili) iscrpljenosti.
Prepušteni ustašama
Bolesničke knjige omogućavaju i da se utvrdi stopa smrtnosti u logoru za ovaj period.
Najveća smrtnost bila je tokom avgusta kada je umrlo 2.266 zatočenika (prosečno 76 dnevno), a samo 22. avgusta ubeleženo je 340 mrtvih.
Na osnovu svih raspoloživih izvora, može da se zaključi da su tokom 1942. godine u Prihvatnom logoru Zemun, ili neposredno posle odvođenja iz logora, na razne načine, život izgubila ukupno 4.263 zatočenika, odnosno jedna četvrtina od ukupnog broja dovedenih zatočenika.
Kao što je pitanje ishrane zatočenika u logoru nemačka komanda u Srbiji prebacivala na vlast NDH, tako je i rešavanje problema radno nesposobnih zatočenika sa njene teritorije avgusta 1942. godine prepušteno ustašama.
Pod izgovorom da ih vode kući da sakupe letinu, prikupljeni su ne samo zatočenici iz paviljona, nego i bolesnici sa teškim bolestima ili povredama iz logorske bolnice i 1. septembra 1942. godine upućeni u logor smrti Jasenovac.
Bez hrane i vode, u pretrpanim vagonima, po letnjoj žezi, transport sa oko 2.900 iznemoglih zatočenika, četiri dana i noći putovao je do logora u Jasenovcu, a zatim je još neko vreme stajao na sporednom koloseku.
Kada su vagoni otvoreni, bilo je više od 500 mrtvih. Preživeli su prevoženi skelom preko Save na logorsko stratište u Donjoj Gradini i odmah su ih ustaše ubijale.
Uoči velikih vojnih operacija, u zimu 1943. godine, da bi sprovela Hitlerovo naređenje o gušenju ustaničkog pokreta u Jugoslaviji, najoštrijim sredstvima i bez bilo kakvih obzira, nemačka komanda u NDH morala je da se suoči sa problemom interniranja velikog broja ljudi sa ustaničkih područja.
Na sastanku Komandanta nemačkih trupa u Hrvatskoj generala Litersa i Nemačkog opunomoćenog generala u Hrvatskoj generala Gleza 16. januara 1943. godine odlučeno je da se hrvatski logori u Osijeku i Sisku, kao i logor u Zemunu (na Sajmištu) stave pod nemačku upravu u Hrvatskoj i podrede generalu Glezu.
S obzirom na to da je logor ostao pod upravom nemačke policije iz Srbije (BdS-a), ovaj potez imao je značaj utoliko što je njime rešeno pitanje snabdevanja logora, jer je Hrvatska na sebe preuzela snabdevanje nemačkih trupa na svojoj teritoriji.
     
POENI NEDIĆU
DEO zatočenika logora na Sajmištu je puštan i prebacivan u okupiranu Srbiju, preko Komesarijata za izbeglice i preseljenike vlade generala Milana Nedića.
Puštanja su otpočela već prvih dana i trajala su do samog raspuštanja logora. Najveći deo pušten je, sigurno, na intervenciju srpske kvislinške vlade, odnosno njenih organa ili visokih predstavnika.
U ovim grupama otpušteni su, uglavnom, za rad nesposobni, bolesni i iscrpljeni zatočenici, koje Treći rajh nije mogao da iskoristi drugačije, osim za ove, očigledno, političke ciljeve.
Dolazak u Beograd, prijem naroda i postupak vlasti i sanitetskih organa, izmučenim i bolesnim otpuštenim zatočenicima ostali su u neizbrisivom sećanju. Gledajući ih, žene su plakale a ljudi su im prilazili i davali novac i hranu.
titanik @ 08:35 |Komentiraj | Komentari: 0
srijeda, kolovoz 27, 2008
U NEMAČKI logor na Beogradskom sajmištu gotovo svakodnevno pristizale su manje ili veće grupe zatočenika, a nije bila retkost da, u toku istog dana, stigne i po nekoliko grupa.
Zatočenici su dovođeni sa raznih strana i pod različitim uslovima. Veći deo zatočenika iz okupirane Srbije doveden je u logor posle dužeg ili kraćeg boravka u nemačkim ili kvislinškim zatvorima ili logorima, dok su neke brojnije grupe, posle nemačkih akcija na terenu, dovođene direktno u logor na Sajmištu.
Iako su uslovi pod kojima su ovi zatočenici tamnovali pre dolaska u logor na Sajmištu bili negde lošiji a negde nešto bolji, generalno gledajući njihovo fizičko i psihičko stanje bilo je mnogo bolje nego kod zatočenika dovedenih iz logora NDH. Ustaški zatočenici prošli su iskustvo logora smrti, a njihovi krvnici terali su ih i mučili do pred sam ulazak u logor na Sajmištu.
Preživeli srbijanski zatočenici upamtili su zatočenike ustaških logora kao žive leševe, u dronjcima, divljih pogleda i, ubijene volje, bez sposobnosti da pričaju o strahotama kroz koje su prošli.
Celi logorski režim sastojao se od stalnog ponižavanja zatočenika i njihovog dehumanizovanja. Postupci komande logora i unutrašnjeg obezbećenja, čiji su pripadnici sledili svoje nemačke gospodare, na razne načine pokazivali su zatočenicima da njihove ličnosti i životi ne vrede ništa, da su oni samo broj u masi koja ima samo upotrebnu vrednost kao radna snaga i to samo dotle dok su radno sposobni. Ljudsko dostojanstvo zatočenika unižavano je gotovo svim sa čime su se oni u logoru susretali, od odnosa komandnog osoblja do uslova za zadovoljavanje osnovnih životnih potreba.
Dok su boravili u logoru, svi zatočenici morali su da rade makar to bili i besmisleni poslovi, jer je hranu, čak i tako bednu, svako morao da "zasluži".
Radilo se u grupi, a kretanje pojedinaca po krugu logora bilo je opasno i moralo je da se obavi trčeći. Zatočenik je u logoru depersonalizovan; bio je samo deo veće grupe, obično čete, i gotovo sve njegove aktivnosti bile su grupne: od postrojavanja, odlaska na rad, na obed ili na spavanje, pa do noćnog odlaska na vršenje nužde.
Isto tako, i kažnjavanje je bilo kolektivno: za prekršaj jednog kažnjavana je cela grupa. Ako je prekršaj bio teže prirode, kolektivno su kažnjavani svi zatočenici.
Ako su simboli nacističkih koncentracionih logora gasne komore i dimnjaci krematorijuma, a simboli ustaških logora nož ili malj, simbol Prihvatnog logora Zemun svakako je bila batina.
Svi oni koji su nosili batine imali su pravo i obavezu da na licu mesta kazne batinama svaki stvarni ili izmišljeni prekršaj zatočenika.
Kada bi batinaš ocenio da je neki prekršaj naročito težak, krivac nije, kako je bilo uobičajeno, udaran po zadnjici, nego bi ga krvnik usmrtio udarcima po vratu i zatiljku.
Među mučiteljima razvila se, čak, i neka vrsta groznog takmičenja u ubijanju batinama, a neki od njih stekli su žalosnu slavu ubijanjem jednim udarcem.
titanik @ 17:00 |Komentiraj | Komentari: 0
subota, kolovoz 23, 2008
VEĆ krajem aprila 1942. godine u okviru samog Jevrejskog logora Zemun počelo je formiranje uprave novog logora. Nemcima se žurilo da što pre formiraju novi logor, tako da je komanda Prihvatnog logora Zemun počela da radi još u jeku ubrzanog ubijanja jevrejskih zatočenika, preuzimajući poslove komande Jevrejskog logora Zemun.
Naziv novog logora na Beogradskom sajmištu bio je Anhaltelager Semlin (Prihvatni logor Zemun). U nemačkoj službenoj prepisci korišćeni su i drugi nazivi (Sabirni logor Zemun, Koncentracioni logor Zemun), koji, iako formalno nisu tačni, ipak, pobliže govore o nameni logora i odlikama režima u njemu. Logorom je upravljala nemačka komanda logora koja je, kao i do tada, bila organizovana kao posebna komanda nadleštva zapovednika Policije bezbednosti i Službe bezbednosti E. Šefera. Preko njega, komanda logora bila je podređena rukovodiocu svih policijskih službi u okupiranoj Srbiji, višem vođi SS-a i policije SS-generalu Augustu Majsneru. Komanda logora direktno je bila podređena Gestapou sa SS-majorom B. Zatlerom na čelu. Posredno, preko Majsnera i Šefera, komanda logora bila je odgovorna i komandujućem generalu i komandantu u Srbiji generalu Paulu Baderu.
Osnovni zadatak komande logora bio je organizovanje logora, njegovo obezbeđenje i snabdevanje, prihvatanje i slanje zatočenika na prisilni rad. Gotovo sva ostala pitanja logorskog života i položaja zatočenika zavisila su od komandanta logora i njegovog shvatanja poverene dužnosti. To je bio putokaz pripadnicima komande logora i svima ostalima kojima su zatočenici bili potčinjeni. Komandant je imao veoma široka ovlašćenja, tako da je u najvećoj meri od njega zavisilo da li će, ionako teški uslovi života u logoru i ostati neizdrživi, kao i da li će zatočenici određeni za upućivanje na prisilni rad uopšte otići iz logora ili će u njemu izgubiti život ne samo od gladi i bolesti, nego i od mučenja.
Prvi komandant Prihvatnog logora Zemun bio je SS-kapetan Forster. Od oficira SS-a na mestu komandanta logora očekivalo se da bez mnogo obzira vrši svoju dužnost. Ali, između surovosti i užasnog mrcvarenja i ubijanja mase polugolih, izgladnelih zatočenika, postoji razlika koja se meri životima stotina i hiljada ljudi, od kojih mnogima nije bilo jasno zašto se tu nalaze. Sve vreme dok je bio na dužnosti komandanta logora, Forster je direktno učestvovao u zlostavljanju zatočenika, a ponekad ih je i sam ubijao pištoljem. Početkom novembra 1942. zamenio ga je SS-kapetan Majneke. U relativno kratkom periodu njegovog komandovanja logor na Sajmištu u mnogo većoj meri bio je prihvatni logor, nego što je, kao do tada (a posle odlaska Majnekea februara 1943. godine), imao neke odlike koncentracionog logora.

Kolektivna krivica
Osim komandanta, u logorskoj upravi bila je i nekolicina drugih pripadnika nemačke policije koji su mu neposredno bili potčinjeni. Ako je komandant logora bio ubica, kakav je bio Forster, zločin se multiplikovao, jer su njemu potčinjeni SS-podoficiri i sami učestvujući u mučenju, pod sobom imali mnogobrojne "logorske policajce", regrutovane iz redova samih zatočenika. Oni su da bi sačuvali svoj život ubijali dojučerašnje drugove, sledeći naređenja i primer svojih nemačkih gospodara.
Komanda logora bila je zadužena za prihvatanje i otpremanje zatočenika, za unutrašnje obezbeđenje, organizovanje snabdevanja i života u logoru. Međutim, većinu ovih poslova. Nemci nisu sami obavljali nego su ih, u manjoj ili većoj meri, prepustili odabranim zatočenicima koji su radili pod neposrednom kontrolom logorske komande. Tako je, kao i u nemačkim koncentracionim logorima, i u logoru na Beogradskom sajmištu unutrašnja organizacija počivala na načelima "samouprave" (Selbstvernjaltung).
Mesto "starešine logora" uvek je zauzimao zatočenik od posebnog poverenja komande logora. To poverenje moralo je da se zasluži i svakodnevno dokazuje, a gubitak poverenja mogao je da znači i gubitak života. Njemu su bili podređeni svi ostali zatočenici. Brinuo je o disciplini u logoru, raspoređivao je na rad, određivao predvodnike radnih grupa, komandire četa i logorske policajce, mada su njih birali ili određivali sami Nemci. Starešina logora bio je odgovoran za zatočenike pred komandom logora. Od njega se očekivalo da bude što oštriji što je svakodnevnom torturom zatočenika morao da dokazuje. Isti odnos bio je i izmeću starešine logora i njegovih potčinjenih. On je komandovao i "stalnim osobljem", grupom zatočenika koji su radili u radionicama i u drugim logorskim službama.
titanik @ 15:35 |Komentiraj | Komentari: 1 | Prikaži komentare
četvrtak, kolovoz 21, 2008
Komandant logora Sajmište Herbert Andorfer osuđen na dve i po godine zatvora, a drugi komandant, Edgar Enge, proglašen nevinim
Staro pravno načelo da niko nije kriv dok se to ne dokaže važi i u slučaju Petera Egnera, osumnjičenog u SAD za saučesništvo u ubistvu više od 17.000 Srba, Jevreja, Roma i političkih protivnika nacizma tokom Drugog svetskog rata, u logoru Sajmište i na stratišu u Jajincima. Egner poriče učešće u masovnom zločinu, ne kaje se i ne oseća se krivim, mada priznaje da je nacističkim vojnim formacijama pristupio dobrovoljno i da je u Beogradu od 1941. do 1943. radio za policiju Trećeg rajha. Tvrdi da nije znao da to znači pripadnost Gestapou.
Sada je po beogradskim i srpskim arhivima u toku neka vrsta udarničke radne akcije, traga se za dokazima koji bi se mogli upotrebiti u procesu protiv Egnera, budući da je Tužilaštvo za ratne zločine Republike Srbije saopštilo da će tražiti njegovo izručenje iz SAD kako bi mu bilo suđeno u Beogradu.  
U celoj toj stvari neće škoditi oprez i podsećanje na ranije sudske farse sa Andrijom Artukovićem i Dinkom Šakićem, na procesima u Zagrebu 1986. i 1998. godine. Obojica su oslobođeni optužbi za genocid počinjen u ustaškoj NDH, Hitlerovoj satelitskoj tvorevini, i osuđeni su zbog pojedinačnih zločina.
Ostarelim Artukoviću i Šakiću, koji je nedavno umro, presude su omogućile da poslednje godine života provedu pod lekarskom i svakom drugom brigom, tako da im nije falilo "ni i od tice mleka".
Hoće li tako "loše" proći i Peter Egner, vitalni 86-godišnjak, nacista koji se skrasio u SAD od 1960. godine, ukoliko na nekakvom pretpostavljenom procesu u Srbiji bude osuđen?
Pukovnik SS nemačke okupacione policije Emanuel Šefer, rukovodilac gestapovske akcije za genocidno uništavanje Srba, Jevreja i Roma, kao i protivnika Trećeg rajha u okupiranoj Srbiji, o čijim zločinima postoji brdo dokaza, na suđenju organizovanom u Nemačkoj, u Kelnu, bio je osuđen na šest i po godina zatvora. Uprkos tome što je Jugoslavija dostavila dokaze o njegovoj direktnoj odgovornosti za usmrćivanje 6.280 žena i dece Jevreja koji su iz logora Sajmište prebacivani pokretnim gasnim komorama na stratište u Jajincima. Upravo je Šefer 8. juna 1942. godine obavestio svoju centralu da u Srbiji više ne postoji "jevrejsko pitanje".
Jugoslavija je stavila Šefera na listu ratnih zločinaca, ali je on izbegao ovdašnjoj pravdi, našavši je pred sudom u Kelnu.
Ipak je u Beogradu suđeno njegovom šefu, SS generalu Augustu Majsneru, najvišem nemačkom funkcioneru SS-a i ukupnog nacističkog obaveštajno-bezbednosnog kompleksa (Gestapo, SD, policija poretka) u okupiranoj Srbiji.
"Svaki mrtav Srbin dobitak je za Rajh", tvrdio je Majsner koji nije mogao da spava ,,doklegod još ima živih Srba između 18. i 60. godine".
Okoreli nacista, istinski krvolok, Majsner je smenjen sa zločinačke funkcije u Beogradu tek u aprilu 1944, a pred vojnom istragom u Beogradu našao se posle dve godine. Osuđen je na smrt 22. decembra 1946. godine, za razliku od svog potčinjenog, odbeglog pukovnika Šefera.
Na listi najtežih nacističkih zločinaca u okupiranoj Srbiji stoje imena dvojice komandanata logora Sajmište, SS potporučnika Herberta Andorfera i SS podoficira, potom SS potporučnika Edgara Engea. Prvi je bio komandant logora Sajmište, a drugi njegov pomoćnik.
Andorfer je kao neposredni organizator, svakog dana, osim nedeljom, lično pratio pokretnu gasnu komoru od Sajmišta do stratišta Jajinci, pošto bi nesrećnim žrtvama, jevrejskim majkama s njihovom decom, prethodno govorio da će otputovati u Rumuniju ili u Poljsku, gde ih čeka bolji život. Čak im je štampao i letke o znatno lakšim uslovima života u tim tobožnjim sabirištima za Jevreje, da bi potom nadgledao utrpavanje leševa nejači i njihovih majki u jajinačke grobnice.
U pokretnoj dešegupki je uz Andorfera često bio i njegov zamenik Enge, koji je povremeno zamenjivao šefa i nadzirao tok egzekucije. U jednom dokumentu iz 1943. Engea je neki gestapovac (kontrolor "Augusta") identifikovao kao "Dželata" koji je ,,izvršio najveći deo streljanja u Jajincima".
Nacistički zločinac Andorfer, komandant logora Sajmište, stigao je pred austrijski sud 1967. godine, pod optužbom za saučesništvo u ubijanju Jevreja u tom logoru. Branio se tvrdeći da je saosećao sa žrtvama, da su ubice izdavale naređenja za pisaćim stolom, da on nije konstruisao pokretnu gasnu komoru, niti je lično puštao otrovni gas koji je usmrtio 6.280 ljudi. Osuđen je na dve i po godine zatvora, a umro je pre nekoliko meseci.
Njegov zamenik, Edgard Enge, izveden je pred sud u Štutgartu u junu 1968. godine, 23 godine po okončanju Drugog svetskog rata. Uprkos svim iznetim dokazima, uključujući izjave neposrednih svedoka njegovih zločina, "Dželat" je proglašen nevinim.
titanik @ 16:45 |Komentiraj | Komentari: 0
utorak, kolovoz 19, 2008
podaci iz 1957.g.



Jovo Bijelić se rodio i odrastao u siromašnoj seljačkoj porodici - u selu Jasenje i tu živeo sve do narodnog ustanka, kome se prikljucio 27 jula 1941 godine. Stupio je u Prvu partizansku četu Drugog bataljona Drugog krajiškog odreda. Već u prvim borbenim akcijama na Kruškovcu, Novoselcu, Verijama i u drugim mestima oko Bosanske
Dubice, naročito u napadu na žandarmerisku stanicu u selu Drakšenici, istakao se kao puškomitraljezac.

Prilikom napada na ustaško utvrđenje Mrakovicu, sa još četri druga, Bijelić je u prvom naletu likvidirao neprijateljske pretstraže, zarobio puškomitraljez, došao do samih neprijateljskih bunkera i prisilio neprijatelja da napusti položaj. Njegova desetina uništila je u toj akciji više neprijateljskih vojnika, zarobila oko dvadeset ustaša i zaplenila velike količine oružja i drugog ratnog materijala.

U februaru 1942 godine neprijatelj je od Dubice prema Prijedoru izvršio jak napad na partizanske položaje. Jovo je sa desetinom pustio neprijalelja da se približi, a onda ga iznenadnom i brzom paljbom prisilio na povlačenje. Drugog dana u oštroj borbi Bijelić je bio teže ranjen.

Za napad na neprijateljski garnizon u Bosanskoj Dubici, aprila iste godine, formirana je posebna udarna grupa kojoj je bio dodeljen i Jovo Bijelić kao mitraljezac. Grupa je imala zadatak da se probije u grad, zauzme važnije zgrade i most na Uni, da stvori paniku u neprijateljskim redovima. Jovo je branio most preko Une od neprijatelja koji je pošao upomoć opkoljenom garnizonu.

Za vreme napada na Prijedor, maja 1942 godine, Jovo je bio vodnik. On je sa nekoliko drugova likvidirao neprijateljsko uporište na železničkoj stanici, oduzeo bacače od ustaša i omogućio brze prodiranje partizanskih snaga u grad. Posle oslobođenja Prijedora postao je zamenik komandira čete.

Kada je formirana Peta kozaračka brigada, on je bio zamenik komandira Prve čete Drugog bataljona. U svim borbama koje je četa vodila na Bihaču, Bosanskom Novom, Bosanskoj Krupi i u Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi, on se istakao kao jedan od najhrabrijih puškomitraljezaca u jedinici. U maju 1943 godine na velikom narodnom zboru istaknut je kao primer junaštva.

Ubrzo posle toga Peta kozaračka brigada je krenula za Centralnu Bosnu u borbu protiv četnika. Avgusta iste godine Jovo Bijelić je bio postavljen za komandanta mesta u Skender-Vakufu, a marta 1944 godine - za komesara Komande mesta. Tada je bio i član Biroa Sreskog komiteta Partije za Kotor Varoš.

Za narodnog heroja proglčašen je  23.07.1952. godine


titanik @ 09:49 |Komentiraj | Komentari: 0
OD 19. do 22. marta 1942. godine, dva puta na dan, pred ulaz u bolnicu dolazio je veliki tamnosivi kamion; bio je to kamion posebne komande. Vozilo je prilazilo zgradi unazad, a nemački policajci i stražari su direktno sa ulaza u bolnicu, uz viku i tuču, uterivali ili jednostavno ubacivali Jevreje u zlokobni kamion.
Kada bi se u vozilu našlo 80-85 osoba, stražari bi zatvorili vrata i kamion bi krenuo. Poslednjeg dana likvidacije bolnice, 22. marta 1942. godine, ukrcano je u kamion i bolničko osoblje. Ubrzo posle udaljavanja od bolnice, kamion se zaustavljao, a jedan od vozača povezao bi izduvnu cev motora sa otvorom na dnu šasije u koju bi odmah, posle stavljanja motora u pogon, počeo da ulazi otrovni izduvni gas, gušeći hermetički zatvorene žrtve.
Gasni kamion odlazio je put Jajinaca, 10 km od centra grada. Kada bi dovezao kamion, vozač bi ga zadnjim krajem priterao uz već pripremljenu raku, zatim bi stražari otvorili vrata, a pogušene žrtve bi same ispale ili bi ih izbacio uređaj za brzi istovar na podu kamiona.

KRAJ U BOLNICI
Tako je za četiri dana ubijeno svih 700-800 Jevreja, koji su bili skupljeni u Bolnici jevrejske zajednice.
Akcija posebne komande u logoru na Sajmištu, što je i bio njen glavni zadatak, počela je najverovatnije početkom aprila 1942. godine.
Pre toga, Šefer ili Zatler upoznali su komandanta logora Andorfera da je planirana operacija u kojoj će svi Jevreji iz logora biti "preseljeni", i to specijalnim kamionom u kome će biti "uspavani". Njegova dužnost bila je da u logoru osigura sprovođenje akcije, a pre svega očuvanje njene tajnosti. Ovo je nemačkoj komandi logora u potpunosti uspelo, a masovno ubijanje jevrejskih zatočenika odvijalo se po planu i bez zastoja.
Početkom aprila 1942. godine, komandant logora zatočenim Jevrejima saopštio je da počinje njihovo prebacivanje u Rumuniju (ili u Poljsku).
Da bi zadovoljio radoznalost članova jevrejske uprave logora, sa kojima se u svakodnevnim kontaktima bio zbližio, Andorfer je sastavio i podelio im izmišljena pravila novog logora.
Time je obmana postala još uverljivija, logorska uprava i službe nastavile su svoj rad kao i do tada, tako da je sve bilo "normalno" i redovno. Mogle su da se uoče i neke promene nabolje, što je samo upotpunjavalo obmanu. Ishrana zatočenika postala je nešto bolja i raznovrsnija, a komandant logora trebovao je za njih, čak, i takve stvari kao što su cigarete i naočari.
Promena je bila uočljiva i u ponašanju komandnog osoblja i straže prema zatočenicima. Tom utisku doprinosili su i postupci jednog od vozača velikog zatvorenog kamiona. "Šofer sivog automobila ulazio je često u logor, sakupljao decu oko sebe, milovao ih, uzimao u naručje i delio im bombone. Deca su ga volela, i, uvek kad bi došao, trčala mu u susret po bombone.
Niko u logoru nije slutio da ljude odvode u smrt" (svedočenje Hedvige Šenfajn). Nemačka obmana zatočenika bila je toliko uverljiva da su se oni na početku dobrovoljno javljali za odlazak, a kasnije je nemačka komanda sastavljala spiskove za transport.

RASTANAK NA MOSTU 

Po pravilu, sa svakim transportom odlazile su cele porodice, a radi veće uverljivosti, sa njima uvek odlazio i neko od lekara ili bolničara iz logorske bolnice.
Kada bi se javio ili bio određen odgovarajući broj zatočenika za transport, Nemci bi im ljubazno savetovali da sa sobom ponesu samo najnužnije, a da ostale stvari upakuju i na paket stave ime i adresu. Paketi bi se ubacili zatim u vojni kamion, a zatočenici određeni za transport uputili bi se ka kapiji logora.
Na ulazu u logor čekao ih je veliki zatvoreni kamion, koji nikada nije ulazio u sam logor.
U njegovu veliku sandučastu karoseriju stražari bi uveli, bolje reći ugurali, i do sto zatočenika za kojima bi se zatim hermetički zatvarala vrata.
Oba kamiona krenula bi ka pontonskom mostu na Savi gde bi im se pridružio putnički automobil sa komandantom logora i stražom. jevrejskih zatočenika logora može približno tačno da se utvrdi na osnovu izveštaja o brojnom stanju u logoru.
Na dan 31. marta 1942. godine bilo je 5.293, a 20. aprila 1942. 4.005 zatočenika, što znači da je u tom periodu, ubijeno 1.200 zatočenika, ili prosečno dnevno oko 70.
Posle sedam dana, 27. aprila 1942. godine, u logoru je bilo još samo 1.884 zatočenih Jevreja, što znači da je u roku od nedelju dana ubijen čak 2.121 zatočenik, odnosno 303 na dan.
Na dan 10. maja 1942. godine svi preostali Jevreji iz logora, njih oko stotinu, postrojeni su i pod stražom sprovedeni kroz kapiju logora. Ovaj prizor posmatrali su zatočeni pripadnici Narodnooslobodilačkog pokreta, koji su upamtili pojedine likove zatočenika, kao i to da su kolonu predvodila dva muškarca; oni su jasnim i lepim glasovima pevali neku, njima
nepoznatu pesmu. Bez sumnje, oni su znali da odlaze u smrt. Njihove stvari i odela ubrzo su vraćeni u logor.
Ovakvo ubrzano ubijanje zatočenih Jevreja mora da se poveže sa činjenicom da je već od početka maja 1942. godine u logor počelo dovođenje novih zatočenika. Za njih je određen poseban, žicom ograđen paviljon izolovan od ostalog dela logora.
Tako je i pre konačne likvidacije jevrejskih zatočenika počelo pretvaranje logora na Sajmištu u prihvatni logor za radno sposobne zatočenike predviđene za upućivanje na prinudni rad.
"Konačno rešenje jevrejskog pitanja" u okupiranoj Srbiji okončano je ubijanjem zatočenika Jevrejskog logora Zemun.
Rukovodilac jevrejskog referata u berlinskom Ministarstvu inostranih poslova Fric Rademaher 29. maja 1942. godine istakao je da "jevrejsko pitanje" u Srbiji više nije aktuelno.
E. Šefer izvestio je nemačkog komandanta oružane sile na jugoistoku generala Valtera Kuncea, prilikom njegove posete Beogradu 8. juna 1942. godine, da u Srbiji više nema "jevrejskog pitanja".
Od ukupno oko 17.800 Jevreja, koji su do okupacije živeli u Srbiji i Banatu, život je izgubilo njih oko 14.800 (83,1 %).
Ako se ne računa oko 1.200 jevrejskih izbeglica, koje je rat zatekao u Srbiji (oni su gotovo do jednog stradali) znači da je od oko 16.600 Jevreja, poreklom sa teritorije okupirane od Nemaca aprila 1941. godine, život izgubilo oko 13.600 (82 %).
Od ukupnog broja Jevreja stradalih u okupiranoj Srbiji (14.800), njih oko 6.320 (42,5 %) izgubilo je život u Jevrejskom logoru Zemun ili ubrzo posle odvođenja iz logora.
Genocidnim terorom nemačkog okupatora, najvećim delom uništena je relativno mala jevrejska zajednica u Srbiji, koja je i pored toga značajno doprinosila napretku i pregnućima naroda sa kojim je živela, negujući pri tom svoj sopstveni identitet.

BLISKO SA NDH 

DOGOVOROM rukovodilaca nemačke okupacione sile u Srbiji i na jugoistoku od 18. do 25. marta 1942. godine odlučeno je da se ubuduće streljaju samo ustanici zarobljeni u borbi sa oružjem, dok bi se svi ostali, uključujući i lica sumnjiva da pomažu ustanicima, slali na prinudni rad u Treći rajh ili u okupirane zemlje.
Zbog sve veće gladi Rajha za radnom snagom ove odluke tumačene su veoma široko, a pokazalo se da je, uz uništenje ustanka, prikupljanje radno sposobnih ljudi i njihovo slanje na rad jedan od osnovnih ciljeva širokih nemačkih vojnih operacija. Pomenutim dogovorom predviđeno je da u tu svrhu posluže raspoloživi logori u Srbiji (u Beogradu Banjički logor, logori u Nišu i Šapcu), a "kasnije i logor u Zemunu", odnosno logor na Beogradskom sajmištu.
Poraz ustanka u Srbiji u jesen 1941. godine umanjio je mogućnost za prisilno angažovanje radne snage.
Kako se težište ustaničkih aktivnosti pomerilo na zapad, na teritoriju Nezavisne Države Hrvatske, nemačko komandovanje preduzimalo je sve šire vojne operacije na njenoj teritoriji internirajući pri tome hiljade radno sposobnih ljudi.
Do početka 1943. godine, Nemci nisu u NDH imali logore pod svojom upravom, osim privremenih sabirališta u rejonima vojnih operacija, i bili su upućeni na usku saradnju sa hrvatskim vlastima koje su im spremno izlazile u susret.
Ovo je još više uvećavalo značaj logora na Sajmištu.
Najveći deo zatočenika Jevrejskog logora Zemun ubijen je do početka maja 1942. godine, kada su u logor počeli da pristižu prvi transporti novih zatočenika iz okupirane Srbije i iz NDH.
Do 10. maja 1942. godine i preostali Jevreji iz logora odvedeni su u smrt, oslobađajući mesto za hiljade drugih zatočenika, koji su, ako bi preživeli teške logorske uslove života, posle kraćeg ili dužeg boravka, upućivani na prisilni rad u radne ili u koncentracione logore. Prvi transporti počeli su da pristižu u logor već 4. maja 1942. godine.
Zatočenici su smešteni u peti paviljon koji bio ograđen žicom.
Izolovani su od malobrojnih preostalih Jevreja koji su, i pored stroge zabrane, uspevali da im doture nešto hrane.
Iz redova novopristiglih, Nemci su izabrali grupu zatočenika, prvenstveno zanatlija, koji su od Jevreja preuzeli logorske službe, od kancelarije i kuhinje, do bolnice i apoteke.

PRIHVATNI LOGOR ZEMUN 

NEMAČKE vojne operacije u Srbiji, u jesen 1941. godine, pre svega one u Mačvi, Jadru i Pocerini, bile su praćene masovnim represalijama i interniranjem više hiljada ljudi, a postojao je i plan o raseljavanju celog ustaničkog područja.
Osnovni cilj ovih mera bilo je zastrašivanje i fizičko uništenje protivnika, a nemali broj ljudi ostao je u zatočeništvu; oni su bili rezervoar talaca za nemačke odmazde.
Promenom nemačke politike prema zarobljenim ustanicima marta 1942. godine, logorima okupiranoj Srbiji namenjena je drukčija uloga:
prvenstveno trebalo je da postanu mesta prikupljanja i prihvatanja zarobljenika koji bi se odatle upućivali na prinudni rad.
Zahvaljujući svom izvanrednom geografskom položaju, blizini glavnih rečnih i suvozemnih komunikacija i velikim smeštajnim kapacitetima, logor na Beogradskom sajmištu postao js centralni i najveći nemački logor za okupiranu Srbiju, a ubrzo je dobio i širi značaj.



titanik @ 09:32 |Komentiraj | Komentari: 0
subota, kolovoz 9, 2008
Rođen je 1906. godine u Tuzli, Bosna i Hercegovina, u radničkoj porodici. Zidarski radnik. Svojom aktivnošću u sindikalnom pokretu postao je poznat radnicima tuzlanskog bazena. Član Komunističke partije Jugoslavije postao je 1939. godine. Zbog svoje požrtvovanosti i neumornog rada bio je veoma cijenjen.

Poslije okupacije zemlje, učestvovao je u mobilizaciji ljudi za oružanu borbu. Radio je pod rukovodstvom Oblasnog štaba za tuzlansku oblast. Krajem jula 1941. godine, sa štabom i grupom partijskih radnika došao je na Birač, gdje učestvuje u formiranju partizanskih grupa i njihovoj pripremi za oružani ustanak. Istakao se u prvim ustaničkim borbama u vlaseničkom srezu, a naročito doprinosi jačanju bratstva i jedinstva medu borcima i u narodu. Zbog toga je postao vrlo popularan i omiljen među srpskim stanovništvom Birča. Formiranjem prvih ustaničkih odreda, kao popularan i omiljen borac, postavljen je za političkog komesara Šekovićkog bataljona u Birčanskom odredu. Formiranjem 6. istočno-bosanske proleterske brigade, kolovoza 1942. godine, postavljen je za političkog komesara čete. Kao u prvim ustaničkim borbama, Huso u teškim borbama protiv Nijemaca, četnika i ustaša, svojim neustrašivim držanjem služi za primjer. Naročito se istakao u borbama za oslobođenje Tuzle, septembra 1943. godine. Jurišao je na čelu čete na brojno jačeg i bolje naoružanog neprijatelja. Bodreći svoje borce, Merdžić je teško ranjen. Pobjeda je izvojevana, grad oslobođen. To je bila jedna od mnogih borbi u kojima je Huso pokazao kako se valja tući protiv neprijatelja. Slične podvige je ponovio još mnogo puta na raznim bojištima.

Poslije ozdravljenja, Huso je postavljen za političkog komesara Majevičkog partizanskog odreda. Kao rukovodilac, pokazao je izvanrednu sposobnost. Aprila 1944. godine, njegov odred je dočekao njemačku 13. SS-diviziju na Mamutovim Vodama, na Majevici. U teškoj borbi, Odred je uspio da odbije Nijemce i da im nanese gubitke. U momentu kada je pozivao borce na juriš, neprijateljski rafal ga je pogodio. No, i pored toga, on je pozivao borce da se junački drže i odbiju neprijatelja, govoreći im da njemu nije ništa. Poslije osam dana, podlegao je teškim ranama, u partizanskoj bolnici.

Narodnim herojem proglašen je 20. decembra 1951. godine.


_________________
titanik @ 10:19 |Komentiraj | Komentari: 1 | Prikaži komentare
Rođen je u proljeće 1919. godine u Lopižu, Sjenica, Srbija u siromašnoj seljačkoj porodici.

Osnovnu školu završio je u Lopižama, 1931, a ondašnju građansku školu u Sjenici, 1935. godine.

Godine 1935. pošao je u Beograd da traži zaposlenje. Poslije dužeg lutanja, primljen je u „Privrednikov" internat, gdje je danju radio kao šegrt u knjižari, a noću pohađao šegrtsku školu. Još kao šegrt učestvovao je u akcijama napredne trgovačke omladine. Godine 1937. postao je član radničkog sportskog društva „Polet". Vrlo rano bio je zapažen u akcijama napredne „Privrednikove" omladine, kao i u radu društva „Polet". Već 1938. primljen je u članstvo SKOJ-a.

Jezdimir je učesnik i organizator mnogih radničkih demonstracija i štrajkova vođenih u tom periodu u Beogradu:

U demonstracijama od 14. decembra 1939. u Beogradu; jedan je od organizatora Štrajka šegrta u kome je učestvovalo 12 hiljada omladinaca; štrajka „Privrednikove" napredne omladine, zbog čega je izbačen iz Doma; naročito se istakao u demonstracijama 8. septembra 1940. godine u Košutnjaku, poslije kojih je uhapšen i pušten tek poslije martovskih demonstracija 1941. godine.

Godine 1940. primljen je u članstvo KPJ. Vrlo rano Jezdimir je postao istaknuti rukovodilac beogradske skojevske i partijske organizacije.

Poslije okupacije Jugoslavije, Jezdimir je otišao u rodni kraj. Tamo se našao s najistaknutijim komunistima Sandžaka, koji su vršili pripreme za početak oružane borbe protiv okupatora.

U jesen 1941. formirana je Sjenička partizanska četa. Jezdimir je postao zamjenik njenog političkog komesara. U prvim borbenim okršajima, napadu na Sjenicu u decembru 1941, Jezdimir je pokazao izvanrednu hrabrost.

Februara 1942. formiran je Prvi zlatarski bataljon. Jezdimir je postavljen za zamjenika političkog komesara bataljona. Ubrzo je bataljon morao da se prebaci na lijevu obalu Lima, zbog velikog pritiska udruženih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju.

Petog juna 1942. godine, od pet sandžačkih bataljona formirana je Treća proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada. Jezdimir je ponovo postavljen za zamjenika političkog komesara Prvog bataljona. Poslije smrti Rifata Burdževića, Jezdimir je izabran za zamjenika političkog komesara Treće proleterske brigade, 1943. godine.

Slavan put prošao je Jezdimir Lović s Trećom proleterskom brigadom kroz Bosnu (od juna 1942 do aprila 1943) i ispunjen je najvećim i najslavnijim bitkama naše revolucije. Na ovom putu Jezdimir je izrastao u sposobnog vojnog i političkog rukovodioca.

Krajem maja, CK KPJ odlučio je da Jezdimir, prekaljeni ratnik, iskusni partijski radnik, napusti brigadu i preuzme funkciju sekretara Oblasnog komiteta KPJ za Sandžak. Poslije nekoliko dana, Jezdimir je iz Nedajna, s tridesetak boraca, krenuo ka Sandžaku. Poslije povratka, razvio je intenzivnu partijsku djelatnost. Ustanovljeni su sreski komiteti, obnovljene — a u nekim mjestima formirane — partijske organizacije. Stvarani su partijski i politički aktivi koji su izvodili i oružane akcije protiv domaćih izdajnika koji su vršili teror nad narodom. Oblasni komitet organizirao je prihvaćanje i okupljanje boraca Treće proleterske brigade, koji su se, poslije bitke na Sutjesci, vraćali u Sandžak.

Kolovoza 1943, kod sela Krupice, četnici su iz zasjede ubili Jezdimira Lovića, sekretara Oblasnog komiteta KPJ za Sandžak i partijskog rukovodioca sandžačke proleterske brigade, borca velikog morala, koji je zbog svoje hrabrosti, skromnosti i drugih revolucionarnih karakternih osobina bio omiljen u Sandžaku.

Narodnim herojem proglašen je 14. decembra 1949.

titanik @ 10:18 |Komentiraj | Komentari: 0
srijeda, kolovoz 6, 2008
.Sonja Marinković je narodni heroj. Rođena je 3. aprila 1916. godine u Straževici u Slavoniji. Bila je diplomirani inženjer agronomije. Strijeljana je 31. jula 1941. godine u Zrenjaninu. Za narodnog heroja proglašena je 25. oktobra 1943. godine, kao druga žena samo 10 dana poslije Marije Bursać.
Rođena je 3. aprila 1916. godine u selu Straževici, kod Pakraca. Gimnaziju je završila u Somboru i Novom Sadu, a Poljoprivredni fakultet u Zemunu 1939. godine. Još za vreme studija prišla je naprednom omladinskom pokretu i postala član KPJ.
Sonja Marinković je u Novom Sadu 1939. godine radila na obnovi SKOJ-evske organizacije i bila prvi sekretar obnovljenog Mjesnog komiteta. Učestvovala je u pripremama V pokrajinske konferencije SKOJ-a i bila član PK SKOJ-a za Vojvodinu. Zbog svoje revolucionarne djelatnosti bila je često proganjana i više puta zatvarana. Na VI pokrajinskoj konferenciji KPJ za Vojvodinu, septembra 1940. godine, izabrana je za člana PK KPJ za Vojvodinu.
Sonja Marinković je zajedno sa Žarkom Zrenjaninom, aktivno učestvovala u pripremama oružanog ustanka naroda Vojvodine. Jula 1941. godine uhapšena je i poslije strašnog mučenja, strijeljana 31. jula 1941. godine. Na strjeljanje je izašla uzdignute glave, a pred uperenim cevima nije htjela okrenuti leđa. Stajala je ponosito, isprsila se i uzviknula: "Pucajte, ovo su komunističke grudi!".

Za Narodnog heroja proglašena je, među prvim borcima NOB-a, 25. oktobra 1943. godine. I danas nekoliko osnovnih školi u Vojvodini nosi ime ove proslavljene revolucionarke.

titanik @ 22:47 |Komentiraj | Komentari: 0
utorak, kolovoz 5, 2008
NEPREKIDNO i veliko umiranje, uz sve ostale nepovoljne okolnosti, teško je delovalo na jevrejske zatočenike logora na Sajmištu. Najteže im je, ipak, padala neizvesnost. Sa početkom proleća 1942. godine neizvesnost je zamenilo olakšanje, jer je počeo transport u drugi logor, kako su im saopštili iznenađujuće ljubazni Nemci. Tada je, u stvari, otpočelo konačno i potpuno uništenje Jevreja zatočenih u Jevrejskom logoru Zemun na Beogradskom sajmištu. Odluka o ubijanju svih preostalih Jevreja u okupiranoj Srbiji doneta je u vrhu Glavne uprave za bezbednost Rajha (RSHA) u Berlinu u prvoj polovini marta 1942. godine.
Ona je bila zasnovana na proceni vojnookupacionih vlasti u Srbiji, pre svega generala Badera, o skorom obnavljanju borbi sa ustanicima, zbog čega treba da se što pre oslobodi mesto za interniranje i dalje otpremanje zarobljenih ustanika, radi korišćenja njihove radne snage u Rajhu ili u okupiranim zemljama.

POSEBAN ZADATAK
UBRZO po donošenju odluke, šef IV odeljenja (Gestapoa) u RSHA SS general Hajnrih Miler, uputio je zapovedniku Policije bezbednosgi i Službe bezbednosti u Srbiji Emanuelu Šeferu telegram o sprovođenju "jevrejske operacije u Srbiji". Obavestio ga je da je u Beograd upućena jedna posebna komanda, koju čine dva SS podoficira: Gec i Majer. Oni će voziti jedan specijalni kamion marke "zaurer", a po dolasku izložiće mu svoj "poseban zadatak". Posebna komanda iz Berlina, najverovatnije, sredinom marta 1942. godine, već je bila u Beogradu. Dva SS podoficira izložila su E. Šeferu svoj zadatak: ubijanje u gasnom kamionu Jevreja iz Jevrejskog logora Zemun, kao i svih drugih preostalih Jevreja u Srbiji. Šefer ih je uputio na rukovodioca Gestapoa Zatlera, koji je, od tada neposredno rukovodio operacijom.
Izvršenje svog zadatka posebna komanda otpočela je uništenjem Jevreja, koji su se nalazili izvan logora na Sajmištu. To su bili lekari i drugo medicinsko osoblje Bolnice jevrejske zajednice u Beogradu (u ulici Visokog Stevana na Dorćolu), članovi njihovih porodica, kao i bolesnici dovedeni uglavnom iz logora na Sajmištu.
     
POČIŠĆENA JATAGAN-MALA
UPOREDO sa Jevrejima, od 8 decembra 1941. godine u Jevrejskom logoru Zemun počelo je i interniranje romskih žena i dece, njih oko 600, uglavnom porodica Roma streljanih tokom jeseni 1941. godine. Najviše ih je bilo iz Beograda (iz romskog naselja Jatagan-male), Mirijeva, Žarkova, Resnika, Višnjice i Meljaka. Zajedno sa njima internirani su i Romi-čergari i izvestan broj banatskih Roma.
Uslovi života Roma u logoru na Sajmištu, po opštoj oceni, bili su još teži nego kod zatočenih Jevreja. Oni su bili smešteni u drugom paviljonu, koji je bio opremljen kao i ostali paviljoni u logoru. U drvenim "boksovima" bilo je nešto slame, koja je brzo istrulila i napunila se vašima.
Teški uslovi života doveli su do velike smrtnosti zatočenih Roma. Najviše se umiralo od iscrpljenosti zbog gladi i bolesti, bilo je i slučajeva smrzavanja, naročito na gornjim ležajevima, a neki su umrli i od posledica torture. Od 600 zatočenih Roma najmanje 56 (skoro 10 odsto) umrlo je u logoru. Od januara do početka aprila 1942. godine, Romi su postepeno puštani iz logora na osnovu molbi upućenih Komandi logora.
titanik @ 22:10 |Komentiraj | Komentari: 0
subota, kolovoz 2, 2008
Rođen je 24. travnja 1911. u Podgori, Krapina, Hrvatska.

Izidor je odrastao u radničkoj porodici, a i sam je bio metalski radnik. Osnovnu je školu završio u rodnom mjestu, a strojobravarski zanat u Žutnici, gdje je ostao na radu do 1927. godine, kada se njegova porodica preselila u Zagreb. Rano je pristupio radničkom pokretu, a posebno se isticao sindikalnim radom. Kada je u Španjolskoj počeo građanski rat, Štrok odlazi da se bori, kao dobrovoljac, na strani Republikanske armije. U Španiji je ostao do kraja 1938. godine. Tada je primljen u Komunističku partiju. Na povratku iz Španjolske, bio je interniran u Francusku, gdje je ostao u koncentracionom logoru do ožujka 1941. godine, kada se, da bi se mogao lakše vratiti u Jugoslaviju, javlja na dobrovoljni rad u Njemačku. Iz Njemačke se, posebnim kanalima, prebacio, početkom srpnja 1941. godine, u zemlju. Poslije dolaska u Zagreb, aktivno se uključuje u pripreme za podizanje ustanka. Zajedno s još nekim svojim drugovima iz Španjolske, Izidor štrok, poslije nekoliko dana boravka u Zagrebu, odlazi u Karlovac, gdje se susreće s Josipom Krašem. Uz pomoć partijskih veza u Karlovcu, Štrok odlazi na Debelu kosu, ogranak Petrove gore. U Tušiloviću, gdje se formira prvi partizanski odred, dolazi u prvi dodir s partizanima i pomaže im u radu, prenoseći im svoja iskustva iz Španjolske. U listopadu 1941, ističe se u napadu na neprijateljsko uporište na Perjasici. Tada postaje politički komesar Čete, a ubrzo zatim, u prosincu 1941, i politički komesar bataljona.

Sredinom 1942. godine, prema direktivi Glavnog štaba Hrvatske, štab Druge operativne zone donio je odluku da se na Žumberku formira četa od četrdesetak dobrovoljaca koja bi bila upućena na Kalnik, i da sa tamošnjim partizanima i dobrovoljcima, koji su bili upućeni iz Slavonije, formira Kalnički partizanski odred. U četi dobrovoljaca nalazio se i Izidor Štrok. Na putu za Kalnik, četa je vodila gotovo svakodnevne borbe. Između ostalog, uništila je neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici Ključ, zapalila željezničku stanicu u Zaboku, vodila borbu kod Marije Bistrice, i razbila posadu u Đurmancu. U studenom 1942. godine, četa je u stanici Cerje Tužno zarobila vlak koji je trebalo da krene prema Varaždinu. Partizani su se ukrcali na vlak i krenuli prema Varaždinu, želeći da što prije stignu na Kalnik. Četiri kilometra pred Varaždinom, partizani su se iskrcali, zapalili vlak i tako ga, u punoj brzini, pustili u stanicu. Ta je akcija imala veliki odjek u cijelom Hrvatskom zagorju.

Poslije formiranja Kalničkog partizanskog odreda, Izidor Štrok je postao njegov komandant. Zbog akcija čete dobrovoljaca sa Žumberka (ona je, prilikom formiranja Odreda, ušla u njegov sastav, kao 3. bataljon), neprijatelj poduzima u studenom i prosincu 1942. godine, veliko ofenzivu na Kalnik. Pred nadmoćnim neprijateljskim snagama, Odred je prisiljen na povlačenje. Prvi bataljon kreće prema Zagrebačkoj gori, Drugi na Bilogoru, i Treći na Ivančicu. Poslije ofanzive, u prosincu 1942. godine, Odred se vraća na Kalnik. Prema naređenju Glavnog štaba Hrvatske, 1. i 2. bataljon odlaze u Slavoniju da ondje pojačaju jedinice NOV, a na Kalniku je ostao samo 3. bataljon, koji je postao jezgra oko kojeg se stvorio novi Kalnički partizanski odred, na čijem je čelu bio Izidor Štrok, Štrok je, također, ostao na Kalniku zajedno sa svojim drugovima, koji su s njim stigli na Kalnik iz Žumberka.

U ožujku 1943. godine počinje nova neprijateljska ofanziva na Kalnik. Odred se mora povući u Moslavinu, a poslije završetka ofanzive ponovo se vraća na Kalnik. Tu Odred organizira niz uspješnih akcija. Početkom lipnja 1943. godine, na područje sjeverozapadne Hrvatske dolazi 12. slavonska proleterska divizija, koja zajedno s Kalničkim partizanskim odredom, i uz pomoć artiljerijskog domobranskog diviziona koji je prešao na stranu NOP-a, u noći između 13. i 14. lipnja 1943. godine oslobađa Lepoglavu.

U rujnu 1943. godine, Izidor Štrok postavljen je za komandanta brigade "Braća Radić", koja pod njegovom komandom oslobađa Novi Marof, Varaždinske Toplice, i u Šemovcu vodi uspješne borbe s dvije ustaške bojne. U prosincu 1943. godine, Izidor štrok je postavljen za komandanta 32. divizije, koja je pod njegovom komandom izvršila niz uspješnih operacija u Hrvatskom zagorju. Kolovoza 1944. godine, Štrok je postavljen za načelnika divizije KNOJ-a, a početkom 1945. godine za komandanta Autokomande JA u Beogradu.

Poslije oslobođenja, Izidor Štrok je postavljen, u Sloveniji, za šefa delegacije za raspodjelu robe koju je poslala UNNRA. Početkom 1946. godine, postavljen je za tehničkog direktora "Auto-saobraćaja Hrvatske", a sredinom 1946. je upućen u Tiranu, kao instruktor auto-saobraćaja, gdje ostaje do kraja 1946. godine. Poslije povratka u zemlju, bio je na nizu dužnosti u JNA, do 1956, kada je, u činu pukovnika, preveden u rezervu.

Poslije izlaska iz Armije, kratko vrijeme radi kao direktor VIMPIKa u Vrbovcu, a zatim niz godina kao direktor "Hospital-denta", poduzeća za promet medicinskim i zubarskim instrumentima, aparatima i priborom.

Nosilac je Partizanske spomenice 1941. i drugih visokih odlikovanja.

Narodnim herojem proglašen je 27. studenog 1953. godine.

titanik @ 09:37 |Komentiraj | Komentari: 4 | Prikaži komentare
NEKI osnovni principi organizovanja koncentracionih logora bili su primenjeni i u logoru na Sajmištu. To se, pre svega, odnosi na organizovanje upravljanja logorom. Iz Jevrejskog referata Gestapoa određeni su komandant logora i njegov zamenik. To su bili SS potporučnik Herbert Andorfer i SS podoficir Edgar Enge. Enge je bio učesnik streljanja na stratištu u Jajincima, a u beogradskom Gestapou bio je poznat pod nadimkom Dželat. Uprava logora, sastavljena od samih Jevreja, imala je dva osnovna zaduženja: brigu o snabdevanju logora i staranje o organizaciji života u logoru. Najvažnije zaduženje sigurno je bila ishrana logoraša o čemu je brinuo upravnik Dojč. On je vodio prepisku Uprave u vezi sa snabdevanjem, primao i overavao isporuke hrane, ogreva i drugih potreba za logor. U ime Uprave obraćao se komandantu logora najčešće zbog nedovoljnih, nekvalitetnih i zakasnelih isporuka hrane. Komandant logora overavao je ove akte, koji su zatim prosleđivani opštini grada Beograda radi izvršenja.
STRELJALI ZA PRIMER
IzdrŽavanje logora na Sajmištu preuzele su na sebe nemačke vojnookupacione vlasti, a ne srpske kvislinške ustanove. Logor je finansiran novcem od pljačke i prodaje jevrejske imovine, kojom je raspolagao Štab generalnog opunomoćenika za privredu u Srbiji Franca Nojhauzena. Ovaj štab isplaćivao je šefu Vojnoupravnog štaba Haraldu Turneru avanse za izdržavanje logora, a on je ove sume prosleđivao opštini grada Beograda, odnosno Dragoslavu Jovanoviću, upravniku grada. Za snabdevanje logora opštini je ukupno isplaćen iznos od 26.900.000 dinara.
Život zatočenika u logoru bio je regulisan strogim pravilima o čijem sprovođenju su se brinuli sami zatočenici, dok su neposrednu kontrolu i kažnjavanje vršili Nemci. Upravi logora bile su podređene i druge logorske službe, među kojima su najvažnije bile logorska kuhinja i magacin hrane. Logorska kuhinja organizovana je u IV paviljonu uz mnogo teškoća i sa zakašnjenjem. Ovo je izazvalo teške posledice po život zatočenika, jer su i isporuke hrane logoru bile nedovoljne, lošeg kvaliteta i često su kasnile.
VEOMA važnu funkciju u logoru imala je i logorska bolnica.Bolnica sa apotekom bila je smeštena u paviljonu Zadužbine Nikole Spasića. Organizovanje medicinske pomoći, uz mnogo teškoća, počelo je ubrzo po dovođenju prvih zatočenika. Prvu pomoć zatočenicima organizovali su dobrovoljna medicinska sestra Hilda Dajč, koja se sama prijavila i među prvima dopremljena u logor, zatim još jedna medicinska sestra i jedna apotekarka. Bolnica u logoru imala je oko 50 kreveta i nije bila osposobljena za ozbiljnije medicinske intervencije, pa su teži bolesnici, uz odobrenje Komande upućivani u Bolnicu jevrejske zajednice u Beogradu.
Postupci nemačkih policijskih organa prema Jevrejima, počev od transporta i prijema u logor na Sajmištu, pa do njihovog masovnog ubijanja, bili su prožeti brutalnošću i lišeni elementarne humanosti. Zatočenicima, uglavnom ženama i deci, u svakoj prilici stavljeno je do znanja da su nešto niže i manje vredno, da su krivi zbog toga što su Jevreji. Njima je, između ostalog, bilo zabranjeno čak i sušenje opranog rublja izvan paviljona, jer je Nemce vređao "pogped na jevrejsko rublje".
U paviljonima zatočenici su smešteni na drvene ležajeve na tri ili četiri sprata ("boksovi"). Na skoro svakom ležaju bilo je po dvoje, pa i više, zatočenika. Starijima nije bilo lako da se popnu ili siđu sa ležajeva, pa je bilo i slučajeva padova i preloma kostiju. U ležajevima bilo je nešto slame koja se retko menjala, a ubrzo se i napunila vašima. U paviljonima je po celu noć gorelo jako električno osvetljenje. Jevrejima je dozvoljeno da u logor ponesu posteljinu i druge stvari koliko su mogli da nose. To, međutim, nije moglo da bude dovoljno za surove logorske uslove, a upravo zima 1941/1942. godine zapamćena po svojoj oštrini, tako da je i reka Sava mogla peške da se prelazi. Hladna beogradska košava i sneg prolazili su kroz napukle zidove i oštećene krovove paviljona. Nisu bili retki slučajevi promrzavanja, pa i smrti od zime. U najvećem, trećem paviljonu postojale su četiri velike zidane peći, ali one su slabo ložene, a toplota se nije osećala ni na nekoliko koraka od peći. Logoru su drva isporučivana u malim količinama, bila su vlažna, pa i potpuno neupotrebljiva.
Komanda logora držala je zatočenike u punoj izolaciji, a bilo kakav pokušaj uspostavljanja veza sa svetom izvan logorskih žica najstrože je kažnjavan. Ipak, zatočenici su uspevali da dostave svoje poruke najčešće poznanicima moleći ih da im nekako dostave hranu, lekove ili odeću. Hilda Dajč pisala je svojim drugaricama Srpkinjama o stanju u logoru, a neki su, kao Magda Kadelburg, upozoravali svoje sunarodnike, koji su se krili, da nikako ne dolaze u logor. Kada je straža otkrila ko krijumčari pisma, kurir Heslajn javno je streljan u krugu logora. Pisma su, ipak, i dalje krijumčarena van logora, a nastavljena su i javna streljanja za primer.
Obavljanje svih osnovnih potreba u logoru za zatočenike bilo je vezano sa dugim čekanjem u redovima. Umivanje i pranje vršilo se u samom trećem paviljonu u kojem je i oprano rublje moralo da se suši. Na tako veliki broj zatočenika bile su, bar u prvo vreme, samo dve česme. Sve ovo činilo je da vazduh u paviljonu bude veoma vlažan i nezdrav. Nužnici
su se nalazili pod vedrim nebom, a bilo ih je samo nekoliko, tako da su se pravile velike gužve. Nije mnogo pomoglo ni kasnije povećanje nužničkih jama. Na kupanje u Turski paviljon, koji je služio i kao mrtvačnica, odlazili su samo oni kod kojih je u logorskoj bolnici ustanovljena vašljivost. Ona se među logorašima veoma brzo raširila. Uz ostale loše higijenske uslove, tome je doprinelo i retko menjanje slame na ležajevima, a za neke slame nije ni bilo.
Ovako loši uslovi života doprineli su brzom širenju bolesti. Najčešće, to su bile bolesti disajnih organa izazvane hladnoćom i iscrpljenošću zbog pothranjenosti i loših uslova života. Širenju gripa i zapaljenja pluća pogodovala je i pretrpanost paviljona.
Osnovni egzistencijalni problem za zatočenike bila je, ipak, nestašica hrane, kao i njena jednoličnost i loš kvalitet. Svi izvori su saglasni u tome da je logorom na Sajmištu, od njegovog osnivanja, pa do početka masovnog uništavanja zatočenika u proleće 1942. godine, gotovo neprekidno vladala glad. Jedan od glavnih razloga za uspostavljanje veza van logora, iako je to kažnjavano streljanjem, bio je pribavljanje hrane. Stalna pothranjenost sigurno je najteže pogađala decu i odojčad, ali i stare i bolesne, uzrokujući loše zdravstveno i opšte fizičko stanje zatočenika. Za kratko vreme oni su naglo gubili telesnu težinu. Istovremeno, i njihovo psihičko stanje bilo je veoma teško. Na logoraše najubitačniji uticaj imala je neizvesnost o tome koliko će boraviti u logoru i šta će biti sa njima. Ovo stanje definiše se kao "provizorna egzistencija nepoznatog trajanja".
Loši uslovi života u logoru na Sajmištu prouzrokovali su i visoku smrtnost zatočenika. Tokom prva tri meseca postojanja logora u njemu je umrlo oko 500 jevrejskih zatočenika. Zbog dolaska proleća i pobošljane ishrane, u naredna dva meseca smrtnost je sigurno smanjena, tako da je za celi period postojanja logora iznosila verovatno oko 10 odsto.
titanik @ 09:35 |Komentiraj | Komentari: 1 | Prikaži komentare